NORA
De Noordwijkse Radio Marine Radiostation Noordwijk

Inleiding

Aanleiding van het onderzoek was dat de Bora Bora zonder tochtenverklaring een gebied mag bevaren dat tussen het REM eiland (zie ook website) en de NORA ligt. De NORA heeft een verleden dat terug gaat tot ver voor de Tweede Wereldoorlog. De Duitse bezetters luisterden tijdens de Tweede Wereldoorlog de rechtstreekse radiotelefonische verbinding af, die bestond tussen het Witte Huis in Washington en de Cabinet War Rooms in Londen, de hotline van Churchill en Roosevelt.

Deze hotline bleek niet veilig te zijn voor Duitse oren, ondanks allerlei ingewikkelde technische trucs om de telefoongesprekken tegen afluisteren te beveiligen. Deze trucs bestonden uit technische maatregelen om het gesproken woord onverstaanbaar te maken door spraakversluiering (scramble). Duitse radio-ingenieurs bedachten aan hun kant evenveel trucs om de beveiliging van de draadloze telefoniekanalen te doorbreken. Zij kregen dat in Nederland voor elkaar door o.a. de NORA te bezetten.

Er was voor en nog lang na de Eerste Wereldoorlog bij velen weerzin tegen het Britse imperium wegens haar rol in de oorlog tegen de Boeren van Nederlandse afkomst in Zuid-Afrika. In die wedloop raakten koloniale mogendheden vaak met elkaar in conflict. Ook het steeds naar neutraal neigende Nederland ontkwam niet aan internationale politieke spanningen en verwikkelingen met de Britten en de Duitsers

Met name de Britten hadden de Nederlandse regering bij herhaling voor grote moeilijkheden geplaatst door de telegrafische verbindingen met de koloniën te blokkeren of te censureren. Het was het Duitse keizerrijk een onverteerbare zaak dat de Britten het hele telegrafische kabelverkeer over vrijwel de hele aardbol beheersten.

Tot ver in de 20ste eeuw waren er in bepaalde Nederlandse politieke en maatschappelijke kringen duidelijk anti-Britse gevoelens. Jarenlang bestond er in Nederland een sterke neiging om op technisch, economisch, militair en koloniaal gebied te leunen op het aangrenzende Duitsland. In dat daglicht kreeg het Duitse Telefunken de opdracht om o.a. de installatie van het ontvangststation de NORA te zorgen.

De PTT beschikte in de Haagse Parkstraat over een eigen radiolaboratorium. Dit stond onder leiding van prof.dr.ir. N. Koomans, Er waren nevenvestigingen in Kootwijk en Noordwijk/Langeveld. Daar deed men onderzoek of zorgde men voor de technische uitrusting van alle draadloze installaties in Nederland voor de telefonie, de telegrafie en de omroep. Daar ook werden metingen gedaan aan buitenlandse (Amerikaanse) zenders. De installaties in Noordwijk en Kootwijk vormden samen het hart van de draadloze verbindingen met de Nederlandse koloniën in Azië en Amerika, alsmede met andere delen van de wereld.

De opbouw van de NORA

In 1929 werd, wegens slecht ontvangst van de Kootwijkse radiotempel door het toenemende autoverkeer, het ontvangststation naar Noordwijk verplaatst. Hoewel dit nieuwe station in geen enkel opzicht het indrukwekkende uiterlijk van het zendstation in Kootwijk droeg, waren Koomans’proefnemingen, die gebeurden in een klein hulplaboratorium aan de voet van de duinen, van groot belang voor de toekomst.

Koomans’ grote complex kortegolfzenders en – ontvangers met zorgvuldig gerichte antennesystemen in Kootwijk en Noordwijk werd een spin in het Europese web, want veel landen namen via Nederland deel aan het wereldomvattende verkeer. Duitsland, België, Denemarken, Finland, Luxemburg, Noorwegen, Zweden en Zwitserland konden hun telefoon- en telegraafdiensten erop aansluiten. Nederland werd zo een doorvoerland van informatie in de vorm van telefoongesprekken, telegrammen, telexboodschappen, persfoto’s en nieuws.

Sedert 1934 stond bij de NORA, aan de voet van de duinen, op het vlakke afgelegen Langeveld, een “Hulplaboratorium” voor speciaal onderzoek dat elders niet mogelijk was wegens de nabijheid van storingsbronnen. In het “Hulplaboratorium" was men hoofdzakelijk bezig met de techniek om radiotelefonische gesprekken grondig onverstaanbaar te maken.

De politieke wereldspanningen in 1938 veroorzaakten koortsachtige activiteiten wegens de enorme vraag naar verbindingen uit het buitenland met de rest van de wereld. In de loop van dat jaar bleek dat de NORA iets van haar kwaliteit had moeten inboeten als het gaat om de kortegolfontvangst. De ontvangstresultaten van het station waren achteruitgegaan op bepaalde golflengten door verandering in de ionensfeer, in vergelijking met Frankrijk, België, en Engeland. Dat was - gezien de ultramoderne installaties van de NORA - een fikse teleurstelling. Er waren bij de NORA problemen gerezen met de aarding van de antennesystemen – mogelijk samenhangend met de drinkwatervoorziening van Amsterdam, die veel water onttrok aan het duingebied. Van verplaatsing van de zendapparatuur was tijdens de oorlogsjaren geen spraken.

De NORA tijdens de Tweede Wereldoorlog

Vooral door het uitbreken van de oorlog (1939), waar Nederland een tijdje buiten viel, kreeg Nederland noodgedwongen een heel speciale positie opgedrongen. Het moest de “knooppuntfunctie” van New York, Parijs, Berlijn en Madrid overnemen.De NORA kreeg inderhaast extra antennes en bestaande werden omgebouwd voor de nieuwe zendrichtingen.

In 1940 verloor Nederland zijn neutraliteit en de Duitsers bezetten o.a. de NORA. De bezetting liep vrij geruisloos. De Duitsers zochten verder hun weg in de installaties bij Noordwijk en bezetten de boel. Door vooroorlogse bekendheid met Nederland en de Nederlanders konden de Reichspost-ambtenaren hun gang gaan met het instrumentarium van het Staatsbedrijf der PTT, alsof zij in hun eigen huis waren. Zij wisten meteen de weg naar de keuken te vinden: Het Rijks Radiolaboratorium van de PTT met zijn vestigingen in Den Haag, Noordwijk/Langeveld en Kootwijk. Alles wijst erop, dat dit in Düsseldorf en Berlijn zorgvuldig was voorbereid.

Luchtaanval op de NORA

Op maandag 14 april 1941: een luchtaanval op Noordwijk-Radio. Er waren Britse bommen gevallen op het duinterrein, waar de vele antennemasten stonden opgesteld. De gebouwen met de kostbare ontvangstapparatuur werden niet geraakt. Er was alleen geringe glasschade, maar aan het antennepark werd meer schade aangericht. Onmiddellijk werd in het geheim de schade aan de hoge masten door PTT-ers hersteld. 16 april was de reparatie aan de antennes vrijwel voltooid. De afluisterpraktijken van de buitenlandse radio-uitzendingen en –verbindingen werden snel hervat met het voor Berlijn zo waardevolle NORA ontvangststation aan de Noordzee, waarmee de nazi’s naar alle windstreken konden luisteren.

Verhuizing van Noordwijk naar Valkenswaard

Ondertussen namen de klachten door de Duitser toe over de veiligheid op het Langeveld in Noordwijk. De huisvesting was betrekkelijk klein en primitief. De Duitse bezetters eiste een beter onderkomen dan het leven in de zweetkamertjes in een stel houten barakken bij de Noordzee-duinen. De druk van de Britten was duidelijk merkbaar. Met ingang van 20 april 1942 was het in Nederland afgelopen met alle strandtoerisme, want de bezetter verbood de Nederlanders de toegang tot de duinen en kust De kust van Noordwijk, waar de radio-installaties van de PTT lagen, viel ook onder dit verbod. De Nederlandse kust werden vol gezet met bunkers, prikkeldraadversperringen, tankgrachten, terwijl in zee scherpe ijzeren constructies werden geplaatst om landingsschepen te hinderen bij eventuele nadering van het vasteland.

De installaties van de PTT lagen kwetsbaar in het duingebied, onverdedigd en goed zichtbaar uit de lucht. De Bouw van de Atlantik Wall betekende ontruiming van het hele Nederlandse kustgebied en een ontruiming van de NORA was een feit. Het ultra geheime PTT hulplaboratorium werd verhuisd naar Valkenswaard.

Bij de komst van de geallieerden in 1944, hadden de Duitsers hun afluisterapparatuur en dat van de PTT al met twintig vrachtwagens naar Duitsland gereden. De ijzeren antennemasten werden per trein uit Nederland afgevoerd. De installatie werd aan de Donau weer opgebouwd.

Tegenwoordig bevindt de NORA zich nog steeds in de Noordwijkse duinen, maar is de toepassing staatsgeheim…